7103 Sayılı Yasaya Göre Geçmişe Yönelik SGK Prim Teşviklerinden Nasıl Yararlanılacak?

Ömer Lütfi ÖZENÇ
E. Vergi Dairesi Müdürü
Bağımsız Denetçi

1. Giriş

21/3/2018 tarihli ve 7103 Sayılı “Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”[1] (Torba Kanun) ile 1/1/2018 ila 31/12/2020 tarihleri arasında uygulanmak üzere iki yeni istihdam teşviki hayatımıza girmiştir. Yine aynı Kanunla geçmişte yararlanamadığı ya da eksik yararlandığı tüm teşviklerden bir defalığına 01.06.2018 tarihine kadar yararlanma imkânı getirilmiştir.

Ülkemizde çeşitli amaçlarla günümüze kadar çok sayıda teşvik uygulaması yürürlüğe sokulmuş olup bunların bir kısmı halen yürürlüktedir. Çok sayıda teşvik uygulaması olmasına karşılık işverenlerin uygulamada bu teşviklerden çeşitli sebeplerden yeterli düzeyde yararlanamadığı görülmektedir.

Çalışmamızda öncelikle genel olarak istihdam teşvikleri, işverenlerin niçin bu teşviklerden yeterince yararlanamadığı, efektif yararlanma durumunda elde edilebilecek kazanç üzerinde durulduktan sonra 7103 Sayılı Kanun ile getirilen sigorta prim teşvikleriden geriye dönük olarak yararlanma şartları, yararlanma süreleri ve yararlanma şekli ele alınacaktır.

2. İstihdam Maliyetini Düşürmeye Yönelik Teşvik Düzenlemeleri

Günümüze kadar uygulanmış ve bir kısmı halen yürürlükte olan teşviklerden bir kısmı aşağıdaki yer almaktadır.

  • 5 Puan Prim Teşviki

  • Yurtdışına Götürülen Sigortalı Teşviki

  • İlave 6 Puanlık Sigorta Prim Teşviki

  • Engelli Teşviki

  • Kültür Yatırımı Teşviki

  • Ar-GeYatırımTeşviki

  • Kadın, Genç ve Mesleki Yeterlilik Teşviki

  • İşsizlik Ödeneği Alanları İstihdam Teşviki

  • Bölgesel Yatırım Teşviki

  • İşbaşı Eğitim Programını Tamamlayanları İstihdam Eden İşverenlere Sağlanan Teşvik

  • 687 sayılı Kanun Hükmünde Kararname İle Sağlanan Sigorta Primi Ve İşsizlik Sigortası Primi Teşviki

Yaygın olarak yararlanılan bazı teşvik türlerinde oluşan kazanç tutarı, aşağıdaki tabloda asgari ücret üzerinden hesaplanarak gösterilmiştir.

3. İşletmelerin İstihdam Teşviklerinden Etkin Yararlanamama Sebepleri

İşletmeler aşağıda belirtilen sebeplerle istihdam teşviklerinden yeterince yararlanamamakta, eksik veya hatalı yararlanmaktadır. Bu durum, rakip firmalara istihdam üzerindeki prim yüklerini azaltarak büyük bir maliyet avantajı sağlarken, teşvikten eksik yararlanan işletmelerin rekabet gücünü azalmaktadır.

  • Uzmanlık gerektirmesi ve teşvik mevzuatında çok sık değişiklikler yapılması

  • Çok sayıda teşvik uygulaması olması, teşvik şartlarının ağırlığı ve karmaşıklığı

  • Teşviklerin başta SGK, İŞKUR olmak üzere özel kanunlarında ve ilgili yönetmelik, genelge hatta genel yazılarında kanunda olmayan kısıtlayıcı veya genişletici hükümlerin yer alması nedeniyle karmaşık ve kapsamlı mevzuat yapısına sahip olması

  • Yanlış teşvik uygulaması ile idari para cezalarıyla karşılaşılması endişesi

  • SGK birimlerinin uygulamalarında karşılaşılan farklılıklar

  • Mevcut yazılımların hızlı mevzuat değişmesine uyum sorunu

  • Personel sayısının fazlalığıyla orantılı olarak ortaya çıkan takip sorunu

  • Yersiz teşvik durumunda %5’lik indirimin kaybedilmesi, geçmişe dönük fark pirim ve gecikme cezası doğması endişesi

  • Özellikle Sosyal Güvenlik Kurumunun 18.03.2015 tarihli 2015/10 sayılı Genelgesiyle teşviklerden geriye doğru yararlanma imkânını ortadan kaldırması sonrasında işverenlerin geçmişe dönük alacaklarının dava yoluyla çözümlenmesine ilişkin çekinceleri

4. SGK İstihdam Teşviklerinden Geçmişe Dönük Yararlanma İmkânı

27.03.2018 tarihinde yayımlanan 7103 Sayılı “Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile işletmelere geçmişte yararlanamadığı bu teşviklerden geçmişe dönük iki farklı şekilde yararlanma imkânı getirilmiştir.

Birincisi bugüne kadar yararlanılmamış ya da eksik yararlanılmış tüm teşviklerden süre sınırlaması olmaksızın toplu yararlanma imkânı getirilmesidir.

İkincisi ise kanunla tanınan bir aylık süreden sonra, geçmişe dönük teşviklerden geriye doğru en fazla 6 ay ile sınırlı yararlanma hakkı verilmesidir.

5. Teşviklerinden Geçmişe Dönük Toplu Olarak Yararlanma İmkânı

5510 sayılı Kanuna eklenen 17. maddenin ikinci fıkrası işletmelere, geçmişte yararlanmadığı tüm teşviklerden süre sınırı olmaksızın topluca yararlanma ve yanlış yararlandığı teşvik türünü değiştirme imkânı getirmiştir.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere ilişkin olmak üzere;

1.Tüm şartları sağladığı halde bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanmamış işverenler

2. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yararlanılan prim teşviki, destek ve indirimlerin değiştirilmesine yönelik talepte bulunan işverenler

Bu maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından itibaren bir ay içinde Kuruma başvurması halinde, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşvik, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.

5510 sayılı kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden şartları sağlamasına rağmen yararlanmamış işverenler, bir aylık başvuru süresi içerisinde geçmişte yararlanmadığı tüm teşviklerden kapsama giren sigortalılarını yararlandırılabilecektir.

Örneğin; XYZ işletmesi; 2014/Ocak döneminde işe aldığı A sigortalısından 6111 sayılı teşvik kapsamında 42 ay, 2015/Ocak döneminde işe alarak 12 ay çalıştırdığı B sigortalısından 6puanlık bölgesel teşvikten ve 2017/Mart döneminde işe alarak 9 ay çalıştırdığı C sigortalısından dolayı 687 sayılı KHK kapsamındaki teşvikten yaralanma hakkı olduğu ve bu teşviklerin hiçbirinden yararlanmadığını, sadece 5 puanlık prim indiriminden faydalandığını varsayalım. Bu işveren şayet kanunda öngörülen bir aylık sürede bu sigortalılarla ilgili teşvik başvurusunda bulunursa tüm teşviklerden yararlanmış olacaktır.

Yukarıdaki örnekteki 3 sigortalının asgari ücret üzerinden yaralandırılması gereken teşvik tutarları verilmiştir. Bu işverenin yasanın öngördüğü bir aylık sürede başvurması halinde elde edeceği kazanç toplamı 15.959,30 TL’dir.

Şayet işveren bu süreyi değerlendirmez ve 2018 Ağustos ayında SGK’ya başvurursa, bu kişilere ilişkin teşvikten yararlanma imkânı geriye dönük 6 ayla sınırlı olduğundan hiçbir teşvik kazancı olmayacaktır.

Yasayla gelen bir avantajda teşvik türlerinin değiştirilmesidir. İşyerleri geçmiş dönemlerde yanlış yararlanmış teşviklerini karını maksimize edecek teşvik türleriyle değiştirme imkânı getirilmiştir.

Örneğin; XYZ işletmesi; 2017/Mart döneminde işe alarak 9 ay çalıştırdığı C sigortalısından dolayı 687 sayılı KHK kapsamındaki teşvikten yaralanma hakkı olduğu, ancak kişiyi 6 puanlık bölgesel teşvikten ve 5 puanlık prim indiriminden faydalandırdığını varsayalım. Bu işveren kanunda öngörülen bir aylık sürede bu sigortalıyla ilgili geçmişte yararlandırdığı teşvik türünü değiştirip teşvik kazancını artırabilecektir.

Yukarıdaki örnekteki A sigortalısının yararlanabileceği teşvik türleri verilmiştir. Bu işverenin yasanın öngördüğü bir aylık sürede teşvik türünü değiştirmesi halinde elde edeceği kazanç toplamı 4.239,67 TL’dir. Şayet işveren bu süreyi değerlendirmez ve 2018 Ağustos ayında SGK’ya başvurursa, bu kişilere ilişkin teşvik türünü değiştirme imkânı geriye dönük 6 ayla sınırlı olduğundan eksik yararlandığı teşvik dışında başka teşvik kazancı olmayacaktır.

6. Teşviklerinden Geçmişe Dönük 6 Ay Süreyle Yararlanma İmkânı

5510 sayılı Kanuna eklenen 17. madde birinci fıkrasına göre; “Bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmadığı ay/dönemlerde gerekli tüm koşulların sağlanmış olması ve yararlanılmayan ayı/dönemi takip eden altı ay içerisinde Kuruma müracaat edilmesi şartlarıyla, başvuru tarihinden geriye yönelik en fazla altı aya ilişkin olmak üzere, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşviki, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.” denilmektedir.

Madde hükmünden anlaşılacağı üzere geriye dönük teşviklerden süre sınırı olmadan yararlanma imkânını kaçıran işverenler; ileride yararlanmak istemeleri halinde; geriye yönelik teşvik yararlanma veya değişiklik talepleri en fazla 6 ay ile sınırlanmaktadır.

Örneğin; 6111 sayılı sigorta prim teşvikinden 2011/Mart döneminden itibaren yararlanacağı sigortalıları bulunan bir işyeri, bu süreleri 2018 yılı Eylül ayında yararlanmak isterse geriye yönelik en fazla altı aya kadar yararlanma imkânı olacaktır. Altı ayı aşan sürelere ilişkin teşvik kısmından yararlanma imkânı bulunmamaktadır.

7. Teşviklerden Yararlanmak İçin Başvuru Süresi ve Geri Ödeme Şekli

7103 Sayılı Kanun’un 70. Maddesinde herhangi bir süre kısıtı olmadan geçmişe dönük teşviklerden yararlanmaya ilişkin olarak; “…bu maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından itibaren bir ay içinde Kuruma başvurulması halinde…” başvuru süresini bir ay ile sınırlamış, bu sürenin başlangıcını ise maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından başlamıştır. Kanunun yürürlük maddelerini düzenleyen 93. maddesinde ise 70. maddenin yayımını izleyen aybaşında yürürlüğe gireceğini belirtmiştir. Kanunun yayımlanma tarihi 27.03.2018 olduğundan maddenin yürürlük tarihi 1.4.2018 olup başvuru süresi yürürlük tarihini takip eden aybaşından itibaren bir ay olduğundan herhangi bir süre kısıtı olmadan geçmişe dönük teşviklerden yararlanmak için son başvuru tarihi 01.06.2018’dir. Bu tarihten sonraki başvurularda ise geriye dönük 6 ay yararlanma hakkı vardır.

5510 sayılı Kanuna eklenen 17. maddenin ikinci fıkrası kapsamında talepte bulunan işverenlere iade edilecek tutar, maddenin yürürlük tarihinden önce talepte bulunanlar için maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından, yürürlük tarihinden sonra talepte bulunanlar için ise, talep tarihini takip eden aybaşından itibaren kanuni faiz esas alınmak suretiyle hesaplanarak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak üç yıl içinde ödenecektir.

Ödeme, öncelikle bu 5510 sayılı kanunun 88. maddesinin 14 ve 16 fıkralarına göre muaccel hale gelmiş prim ve her türlü borçlardan, sonrasında ise ilgili kanunlar uyarınca yapılandırma veya taksitlendirme de dâhil olmak üzere müeccel haldeki prim ve her türlü borçlarından mahsup yoluyla gerçekleştirilecektir. Ancak, 3 yıl sonunda ilgili kanunları gereği yapılandırılma veya taksitlendirilme sebebiyle vadesi gelmemiş taksit ödemelerinden peşinen mahsup edilecektir.  Kuruma borcu bulunmayan işverenlere altı ayda bir eşit taksitlerle iade yapılacaktır.

Görülmekte olan davalarda ayrıca bir başvuru şartı aranmaksızın, dava öncesi yapılan idari başvuru tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte hesaplanacak tutar üçüncü fıkra hükümlerine göre mahsup veya iade edilir. Mahkemelerce, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış davalarda davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. Yargılama giderleri idare üzerinde bırakılır ve vekâlet ücretinin dörtte birine hükmedilir. Ayrıca, ilk derece mahkemelerince verilen kararlar hakkında Sosyal Güvenlik Kurumunca kanun yollarına başvurulmaz ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan kanun yolu başvurularından vazgeçilmiş sayılır.

8. Sonuç

7103 sayılı kanunun 70. maddesi ile 5510 sayılı kanuna eklenen 17. madde ile birlikte bir defaya mahsus olmak üzere ve 1 ay süreyle işletmelere geçmiş dönemler için; ilgili dönemlerde yararlanmadığı, eksik yararlandığı veya yanlış yararlandığı teşviklerden geçmişe dönük süre sınırlaması olmadan yararlanma imkânı getirilmektedir. Böylece firmalara önemli maliyet avantajı sağlayan teşviklerden mahkeme yoluna başvurulmadan doğrudan yararlanma imkânı verilmiştir.

Söz konusu süre 01.06.2018 tarihinde bitecektir. Bu nedenle işletmelerin 6111, 687, 6486 ve diğer geçmişe dönük istihdam teşviklerinden, tüm personellerinin yararlanıp yararlanamayacağını doğru şekilde tespit etmeleri, sisteme tanıtmaları, en yüksek tutarlı teşvik tercihini tespit etmeleri, bunları SGK’ya sunulacak şekilde her aya ilişkin ek ve iptal bildirgelerini doğru şekilde hazırlamaları, SGK’ya yasayla öngörülen süre ve şartlarda teslim etmeleri gerekmektedir. Böylece önemli bir maliyet avantajı sağlayan sigorta prim teşviklerinden maksimum düzeyde yararlanabileceklerdir.

[1]27.03.2018 tarih ve 30373 sayılı Resmî Gazete – 2. Mükerrer

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir